Ο Φλάβιο Κομπόλι και το «Σύνδρομο του Απατεώνα»!
Ο Φλάβιο Κομπόλι «λύγισε» μπροστά στις κάμερες μετά τον αποκλεισμό του από τα ATP Finals, αλλά, πίσω από τα δάκρυα του Ιταλού θα μπορούσε να κρύβεται μια ιστορία με πολύ μεγάλο ενδιαφέρον. Αυτή ενός αθλητή που κατάφερε να φτάσει στο σημείο να μπει ανάμεσα στους κορυφαίους του κόσμου, χωρίς να έχει καταφέρει ίδιος να πιστέψει πραγματικά ότι αξίζει να βρίσκεται εκεί.
Η εικόνα του Φλάβιο Κομπόλι να ξεσπά σε κλάματα στη συνέντευξη τύπου μετά την ήττα του από τον Φράνσις Τιάφοου στο Τορίνο ήταν η πιο ανθρώπινη στιγμή της φετινής διοργάνωσης.
«Αυτός είναι ο πιο θλιβερός αγώνας της καριέρας μου», είπε ο Ιταλός.
Είναι μια δήλωση που αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν αναλογιστεί κανείς ότι βγαίνει από το στόμα ενός αθλητή που ολοκληρώνει την καλύτερη χρονιά της καριέρας του, έχοντας φτάσει στο Νο.6 της παγκόσμιας κατάταξης και τον τελικό του Roland Garros!
Το παράδοξο, στα δικά μου μάτια τουλάχιστον, είναι πως αντί να απολαμβάνει την επιτυχία του, μοιάζει να αναζητά διαρκώς επιβεβαίωση ότι την αξίζει.
«Το σύνδρομο του απατεώνα» στην κορυφή του κόσμου!
Στην ψυχολογία υπάρχει ένας όρος που περιγράφει ανθρώπους οι οποίοι, παρά τις αναμφισβήτητες επιτυχίες τους, δυσκολεύονται να αποδεχθούν τι ακριβώς έχουν καταφέρει.
Το λεγόμενο «Impostor Syndrome» ή… στην ελληνική του απόδοση, «το σύνδρομο του απατεώνα».
Δεν πρόκειται για μια επίσημη ψυχιατρική διάγνωση, αλλά για ένα ψυχολογικό φαινόμενο που μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και σε ανθρώπους με εξαιρετικές επιδόσεις.
Η περίπτωση «Κομπόλι» εμφανίζει αρκετά από τα χαρακτηριστικά του.
Ο Ιταλός έχει δώσει επανειλημμένα την εντύπωση ότι αντιμετωπίζει τον εαυτό του περισσότερο ως έναν αουτσάιντερ που προσπαθεί να αποδείξει την αξία του, παρά ως έναν αθλητή που έχει ήδη εδραιωθεί στην κορυφή του παγκόσμιου τένις.
Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ένα περιστατικό από την αναμέτρησή του με τον Ραφαέλ Χόδαρ στο Σινσινάτι.
Κατά τη διάρκεια του αγώνα, ο Κομπόλι φαινόταν να φωνάζει επανειλημμένα στον εαυτό του, «… κι εγώ είμαι δυνατός!»
Θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς πως απλώς πρόκειται για μία προσπάθεια, ας την πούμε, αυτοενθάρρυνσης.
Όταν όμως το Νο.6 του κόσμου αισθάνεται την ανάγκη να υπενθυμίσει στον εαυτό του ότι είναι αρκετά καλός, τότε αυτό ίσως και να είναι το μεγαλύτερο πρόβλημά του.
Η αυτοπεποίθηση δεν ακολουθεί πάντα, μετά την όποια επιτυχία
Στον επαγγελματικό αθλητισμό λέμε συχνά ότι η αυτοπεποίθηση είναι ένα φυσικό αποτέλεσμα που έρχεται μετά από ένα σερί επιτυχιών. Στο ελληνικό ποδόσφαιρο, το πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι αυτό του ΟΦΗ, που οι πρόσφατες κατακτήσεις τροπαίων με αντιπάλους τους «μεγάλους» τον ανέβασαν επίπεδο και τον εκτόξευσαν σε πνευματικό επίπεδο, αλλά και σε αυτό της αυτοεκτίμησης!
Όσο περισσότερο κερδίζεις, τόσο περισσότερο πιστεύεις στον εαυτό σου.
Στην πραγματικότητα, όμως, αυτό δεν είναι το πιο απλό και αυταπόδεικτο πράγμα στον κόσμο.
Υπάρχουν αθλητές και ομάδες που αποκτούν αυτοπεποίθηση μέσα από τις επιτυχίες τους και άλλοι που αντιμετωπίζουν κάθε νέα επιτυχία ως μια υποχρέωση να αποδείξουν ότι δεν βρέθηκαν τυχαία εκεί.
Ο Κομπόλι μοιάζει να ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Ένας αθλητής που κατάφερε να ξεπεράσει τις προσδοκίες, να φτάσει σε τελικό Grand Slam και να εξασφαλίσει τη συμμετοχή του στα ATP Finals, εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την παρουσία του δίπλα στους κορυφαίους ως κάτι που πρέπει να δικαιολογήσει.
Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και η πιθανότητα συνεργασίας με τον Χουάν Κάρλος Φερέρο «συνδέθηκε», με βάση τα δημοσιεύματα, με την αίσθηση ότι ίσως δεν ήταν αρκετά καλός αθλητής για να κάνει πρόταση σε έναν τόσο καταξιωμένο προπονητή.
Εάν πράγματι αυτή ήταν η σκέψη του, πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η αμφιβολία, μερικές φορές, μπορεί να περιορίσει τις δυνατότητες ενός αθλητή.
Το χαμένο set point και η κατάρρευση
Η αναμέτρηση με τον Τιάφοου ανέδειξε με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο όλη αυτή την… εσωτερική σύγκρουση.
Ο Κομπόλι είχε την ευκαιρία να κατακτήσει το πρώτο σετ, αλλά δεν κατάφερε να την αξιοποιήσει. Έχασε τέσσερις διαδοχικούς πόντους στο πιο καθοριστικό σημείο και στη συνέχεια κατέρρευσε αγωνιστικά, χάνοντας με κάτω τα χέρια το δεύτερο σετ με 6-0.
Αυτή η σχεδόν… σοκαριστική, για το ταλέντο του, αδυναμία του να διαχειριστεί αυτό που του συνέβη έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον.
Στο κορυφαίο επίπεδο, η διαφορά ανάμεσα σε δύο αθλητές σπανίως περιορίζεται στην ποιότητα των χτυπημάτων τους, παρά το γεγονός πως ο Αλεξάντερ Ζβέρεφ έχει διαφορετική άποψη, αποδίδοντας εκεί την κυριαρχία των Σίνερ και Αλκαράθ.
Πάντα θα θυμάμαι όμως μια απάντηση του μεγάλου Ζινεντίν Ζιντάν σε συνέντευξη του, που εξηγούσε πως η διαφορά ανάμεσα σε αυτόν και αρκετούς ταλαντούχους ποδοσφαιριστές οι οποίοι αγωνίζονται ακόμα και στην τρίτη κατηγορία της Γαλλίας δεν έχει να κάνει με το τι μπορούν να κάνουν με την μπάλα στα πόδια, αλλά με το πνευματικό κομμάτι και τις επιλογές και αποφάσεις που παίρνουν στο γήπεδο!
Πολλές φορές λοιπόν, ένας αγώνας καθορίζεται από την ικανότητα των αθλητών να αντιμετωπίζουν μια αποτυχία, έναν χαμένο πόντο, ένα λάθος, μια χαμένη ευκαιρία, με τέτοιο τρόπο που να μη επιτρέπουν να επηρεάζει τον επόμενο πόντο ή την επόμενη ενέργεια τους στο γήπεδο.
Ο Κομπόλι δεν έκανε απλώς λάθη σε ένα κρίσιμο σημείο, αλλά έδινε την εντύπωση ότι επέτρεψε σε εκείνο το σημείο να καθορίσει τη συνέχεια και την τελική έκβαση της αναμέτρησης.
Αυτή είναι μια αδυναμία που, δυστυχώς γι’ αυτόν, δεν διορθώνεται αποκλειστικά με περισσότερες ώρες προπόνησης και μεγαλύτερη προσπάθεια.
Δεν είναι, όμως και όλα θέμα ψυχολογίας
Θα ήταν μακριά από την πραγματικότητα να αποδώσουμε κάθε αγωνιστικό πρόβλημα του Ιταλού στην έλλειψη αυτοπεποίθησης.
Ο Κομπόλι έχει τρομερές ικανότητες, ταχύτητα και ένα forehand που μπορεί να προκαλέσει «ζημιά» ακόμη και στους καλύτερους.
Παράλληλα, όμως, υπάρχουν συγκεκριμένες τεχνικές και τακτικές αδυναμίες.
Το σερβίς του δεν είναι πάντα αξιόπιστο και το backhand του μπορεί να γίνει ευάλωτο όταν πιέζεται με χαμηλές και γρήγορες μπάλες. Ακριβώς ό,τι συνέβη δηλαδή στο ματς με τον Τιάφοου.
Επίσης, αρκετές φορές μοιάζει να μην έχει την απαραίτητη υπομονή και επιχειρεί να «τελειώσει» έναν πόντο πολύ νωρίτερα απ’ όσο χρειάζεται, την ώρα που μπορεί κάλλιστα να αξιοποιήσει την εξαιρετική φυσική του κατάσταση και την ικανότητα του να αμύνεται.
Θυμίζω επίσης ένα πολύ ιδιαίτερο και χαρακτηριστικό στατιστικό στοιχείο! Ο Κομπόλι έχει κερδίσει λιγότερους από τους μισούς πόντους που έπαιξε συνολικά στη διάρκεια της χρονιάς! Παρ´ όλα αυτά, κατάφερε να φτάσει στο Νο.6 της παγκόσμιας κατάταξης.
Αυτό βέβαια, μπορεί να το ερμηνεύσει κανείς και με έναν τρόπο που να μην υποδηλώνει αδυναμία, αλλά ότι υπήρξε πολύ αποτελεσματικός στις κρίσιμες στιγμές αρκετών αναμετρήσεων. Το «ακούω»… αν και δεν θεωρώ ότι είναι αυτή η περίπτωση.
Είτε έτσι είτε αλλιώς πάντως, άλλο πράγμα είναι η απόδοση ενός αθλητή υπό πίεση και άλλο η εικόνα που έχει ο ίδιος ο αθλητής για τον εαυτό του.
Η «παγίδα» της διαρκούς αμφισβήτησης
Ο Κομπόλι δεν είναι ο τενίστας που μπαίνει στο γήπεδο και… «διαλύει» τους αντιπάλους του.
Πολλές από τις νίκες του έχουν έρθει μέσα από μεγάλες «μάχες», ανατροπές και ιδιαίτερα απαιτητικές αναμετρήσεις.
Αντί λοιπόν να θεωρεί αυτές τις δύσκολες νίκες ως μια απόδειξη της ανταγωνιστικότητάς του, είναι πιθανό να τις αντιμετωπίζει ως ένδειξη ότι δεν είναι αρκετά ανώτερος από τους αντιπάλους του.
Κάπως έτσι δημιουργείται κι ένας φαύλος κύκλος, γιατί μπορεί μεν να κερδίζει, αλλά, εσωτερικά, ο ίδιος δεν πείθεται.
Φτάνει στην κορυφή, αλλά εξακολουθεί να αισθάνεται ότι πρέπει να δικαιολογήσει την παρουσία του εκεί ψηλά και όσο μεγαλώνουν οι προσδοκίες, τόσο δυσκολότερο γίνεται απλώς να απολαύσει όσα έχει καταφέρει.
Η συναισθηματική αντίδραση του Κομπόλι δεν αποτελεί απαραιτήτως ένδειξη αδυναμίας χαρακτήρα και η «ειλικρίνεια» με την οποία εκφράζει την απογοήτευσή του είναι κι ένα στοιχείο που τον κάνει σε μένα ακόμα πιο συμπαθή απ´ ότι είναι ήδη λόγω του, ελκυστικού στο μάτι τένις, που παίζει. Δεν διστάζει να δείξει και την ευάλωτη πλευρά του και στον επαγγελματικό αθλητισμό που… σχεδόν «επιβάλλει» το πρότυπο του ισχυρού και του αλύγιστου, αυτό είναι μέχρι και συγκινητικό!
Δεν σημαίνει όμως ότι πρέπει να αποδεχθεί και την όποια ανασφάλεια του χωρίς να «δουλέψει» πάνω σε αυτήν!
Η συνεργασία με έναν αθλητικό ψυχολόγο θα μπορούσε να αποδειχθεί εξίσου σημαντική με οποιαδήποτε βελτίωση των καθαρά αγωνιστικών του αδυναμιών.
Να καταφέρει να αποκτήσει την… εσωτερική βεβαιότητα ότι δεν χρειάζεται να κερδίζει κάθε φορά για να αποδεικνύει πως αξίζει.
Το πιο δύσκολο βήμα προς την κορυφή
Το τένις είναι μοναχικό άθλημα και αυτό το κάνει και πολύ γοητευτικό, αλλά ταυτόχρονα και πολύ δύσκολο στη διαχείριση των συναισθημάτων.
Δεν υπάρχει συμπαίκτης να καλύψει το λάθος σου, ούτε προπονητής που μπορεί να παρέμβει για να σε βοηθήσει στις δύσκολες στιγμές.
Είσαι μόνος σου με τον αντίπαλο σου και τις σκέψεις σου.
Πολλές φορές λοιπόν αυτές οι σκέψεις μπορούν ακόμα και να σε καταστρέψουν ή να σε εκτοξεύσουν.
Ο Φλάβιο Κομπόλι έχει αποδείξει ότι έχει το ταλέντο, την εργατικότητα και την ανταγωνιστικότητα για να βρίσκεται ανάμεσα στους κορυφαίους τενίστες του κόσμου.
Δεν χρειάζεται λοιπόν να το αποδείξει ξανά στους υπόλοιπους, αλλά πρώτα απ´ όλα, να το αποδείξει στον ίδιο του τον εαυτό…
Flavio Cobolli
Frances Tiafoe